Page Nav

HIDE

Grid

GRID_STYLE
FALSE

Hover Effects

TRUE
TO-LEFT
HIDE_BLOG

Sayfalar

Ya┼čam Psikolojisi

{fbt_classic_header}

Header Ad

Son yaz─▒lar:

latest

Ads Place

─░yilik, mutluluk hormonu salg─▒l─▒yor, tansiyonu d├╝┼č├╝r├╝yor…

K├Ât├╝l├╝k iyili─če g├Âre 5 misli h─▒zla yay─▒l─▒yor…  ─░yi davran─▒┼č ve k├Ât├╝ davran─▒┼č dengesinin oldu─čunu, iyilik yap─▒lmad─▒─č─▒ zaman k├Ât├╝l├╝─č├╝n kendili...

─░yilik, mutluluk hormonu salg─▒l─▒yor, tansiyonu d├╝┼č├╝r├╝yor…
K├Ât├╝l├╝k iyili─če g├Âre 5 misli h─▒zla yay─▒l─▒yor… 

─░yi davran─▒┼č ve k├Ât├╝ davran─▒┼č dengesinin oldu─čunu, iyilik yap─▒lmad─▒─č─▒ zaman k├Ât├╝l├╝─č├╝n kendili─činden ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒ vurgulayan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, iyili─čin en b├╝y├╝k d├╝┼čman─▒n─▒n bencillik oldu─čunu s├Âyledi.  K├Ât├╝l├╝─č├╝n iyilikten 5 misli daha h─▒zl─▒ yay─▒ld─▒─č─▒na dikkat ├žekenTarhan, “─░yilik yapmak mutluluk hormonu salg─▒l─▒yor, insan─▒n tansiyonunu d├╝┼č├╝r├╝yor. Do─čru oldu─ču i├žin yap─▒lmal─▒, hak i├žin yap─▒lmal─▒.” dedi. Bilgiye dayal─▒ iyili─čin, o ki┼činin davran─▒┼člar─▒n─▒ geli┼čtirmek i├žin yap─▒lan ─▒slah ve rehabilitasyon oldu─čunun alt─▒n─▒ ├žizen Tarhan, ├žocuklara do─čduklar─▒ndan itibaren benmerkezci olmamalar─▒ i├žin iyicilli─čin ├Â─čretilmesini tavsiye ediyor.

├ťsk├╝dar ├ťniversitesi Kurucu Rekt├Âr├╝, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, iyilik ve k├Ât├╝l├╝k dengesine ili┼čkin de─čerlendirmede bulundu.

Ger├žek iyilik ├žo─čunluk taraf─▒ndan kabul edilendir

─░yi ve iyilik kavram─▒n─▒n genellikle s├╝bjektif iyilik anlam─▒nda kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒ belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Ki┼či kendisine gelen iyiyi kabul ediliyor. Bir de toplumsal iyilik var. Bireysel fayda, toplumsal fayda gibi bireysel iyilik ve toplumsal iyilik var. Ger├žek iyilik kavram─▒, genellikle toplumun b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču taraf─▒ndan iyi olarak kabul edilen kavram olarak ge├žiyor. ─░nsanl─▒─č─▒n b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču taraf─▒ndan ortak de─čerler olarak kabul edilen iyilik kavram─▒ da var. Yani bir├žok toplumda baz─▒ ┼čeyler de─či┼čse bile ana ├žer├ževeler de─či┼čmiyor.” dedi.

─░yili─či tan─▒mlayan kavram belirlendi

1990’l─▒ y─▒llarda Chicago’da D├╝nya Ahlak Sempozyumu’nun ger├žekle┼čtirildi─čini hat─▒rlatan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Orada al─▒nan kararlardan en ├Ânemlisi, iyilik kavram─▒n─▒ tan─▒mlayan ‘sana yap─▒lmas─▒n─▒ istemedi─čin ┼čeyi ba┼čkas─▒na yapma kavram─▒’ oldu. Bu kavram genel b├╝t├╝n dinlerin, b├╝t├╝n felsefe ekollerinin birle┼čti─či bir kavram olarak kabul edildi. Sana yap─▒lmas─▒n─▒ istemedi─čin ┼čeyi ba┼čkas─▒na yapma tarz─▒ndaki bir kavramda hemen hemen herkes birle┼čti. Asl─▒nda bu iyili─či de tarif ediyor. Yani bir insan kendisine yap─▒lmayan bir ┼čeyi ba┼čkas─▒na yap─▒yorsa bu k├Ât├╝l├╝─če giriyor. Kendisine yap─▒ld─▒─č─▒ ya da yapabilece─či bir ┼čeyi ba┼čkas─▒na yap─▒yorsa bu bencillikten kurtulup iyilik yapmak diye ifade ediliyor. Burada muhakkak genellikle b├╝y├╝k foto─črafa bakarak karar veririz.” ifadelerini kulland─▒.

Ba┼čar─▒l─▒ projelerle Good Health ve Well Being etiketlerini ald─▒k

Son y─▒llarda mutluluk bilimi ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n artt─▒─č─▒na dikkat ├žeken Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Bir├žok felsefeci mutluluk bilimi ile ilgili ├žal─▒┼čmalar i├žin kapitalizmin yeni s─▒─č─▒na─č─▒ tan─▒m─▒n─▒ kullan─▒yor. Well Being kavram─▒ i├žerisinde en b├╝y├╝k mutluluk prensibinin asl─▒nda iyilik hali oldu─ču ifadesi yer al─▒yor. Good Health ve Well Being beraber kullan─▒l─▒yor. Hatta bununla ilgili Birle┼čmi┼č Milletler, S├╝rd├╝r├╝lebilir Kalk─▒nma i├žin 17 tane ilke belirledi. Bu etiketlerden birisi ‘Good Health and Well Being’ diye ge├žiyor. T├╝rk├že kar┼č─▒l─▒─č─▒ ‘bedensel ve ruhsal iyilik hali’ olarak tan─▒mlan─▒yor. Ge├žti─čimiz Nisan ay─▒nda ├ťsk├╝dar ├ťniversitesi olarak bu etiketi ald─▒k. Aralar─▒nda Pozitif Psikoloji dersinin de oldu─ču bir├žok projemizi incelediler.” dedi.

G├Â├ž├╝n en ├Ânemli sebebi a├žl─▒k de─čil, hukuksuzluk

─░nsanl─▒─č─▒n ┼ču andaki gidi┼čat─▒nda ciddi bir gelir adetsizli─či oldu─čunu vurgulayan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Afrika’da 2 milyon insan var, temiz suya ula┼čam─▒yorlar. B├Âyle bir adaletsizlik var. Devaml─▒ bir g├Â├ž var. Uzak Do─ču ve Afrika ├╝lkelerindeki insanlar asl─▒nda ├╝lkelerindeki hukuksuzluktan ka├ž─▒yorlar. Gece aileleri g├Ât├╝r├╝l├╝yor. Kap─▒lar─▒n─▒ gece kimin ├žalaca─č─▒, karakola d├╝┼čt├╝kleri zaman ne olaca─č─▒, mahkemeye d├╝┼čt├╝kleri zaman ne olaca─č─▒ belli de─čil. B├Âyle bir ortamda insanlar geleceklerini g├╝vende hissetmiyor ve oradan ka├žmaya ├žal─▒┼č─▒yorlar. Hukuksuzluk Afganistan’da da g├Â├ž├╝n en b├╝y├╝k sebebi. Sorun asl─▒nda a├žl─▒k de─čil.” ifadelerini kulland─▒.

Toplumda yasal, sosyal ve ahlaki normlar var

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, iyili─čin felsefede ├╝zerine ├žok konu┼čulan ve tart─▒┼č─▒lan bir kavram oldu─čunu s├Âyledi ve s├Âzlerine ┼č├Âyle devam etti:

“─░yilik i├žin, yap─▒lan tan─▒mlamalarda objektif ┼čekilde hi├ž kar┼č─▒l─▒k beklemeden bir ba┼čkas─▒n─▒n ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒lama e─čilimi de deniyor. Kanunlar─▒n olu┼čturdu─ču normlar hukuki normlard─▒r, hukukta bellidir. Yasal normlar vard─▒r, o s─▒n─▒rlar nettir. ‘Bunu yaparsan ┼ču ceza var, k─▒rm─▒z─▒ ─▒┼č─▒kta ge├žersen ceza yaz─▒l─▒r’ gibi s─▒n─▒rlar var. Bir de sosyal normlar vard─▒r. ├ľrne─čin toplum i├žine pijamayla ├ž─▒k─▒ld─▒─č─▒nda insanlar k─▒nayabilir ama asl─▒nda bu yasak de─čildir, bir cezas─▒ yoktur. Ancak sosyal norm, gelenek g├Âreneklerle belirlenir. Bir de di─čer normlar var. Bunlar ahlak─▒n ve vicdan─▒n belirledi─či normlard─▒r. Ahlaki normlar olarak ifade ediliyorlar. ─░yi – k├Ât├╝, g├╝zel – ├žirkin bunlar─▒ belirliyor. Fizikte entropi ad─▒nda termodinami─čin ikinci prensibi var. ├ľrne─čin karanl─▒k yok, ayd─▒nl─▒─č─▒n olmamas─▒ var. Asl─▒nda so─čuk yok, s─▒ca─č─▒n olmamas─▒ var. Yani s─▒cak azald─▒─č─▒ zaman so─čuk kendili─činden art─▒yor. Buna da davran─▒┼čsal entropi diyoruz. ─░yi davran─▒┼č yoksa k├Ât├╝ davran─▒┼č kendili─činden geli┼čiyor.”

K├Ât├╝l├╝k iyilikten ├žabuk yay─▒l─▒yor

Bir ailede iyi davran─▒┼č azsa, birbirine iyilik yapma davran─▒┼č─▒ azsa, birbirine yard─▒m azsa ve ferler aras─▒nda sevgi, ┼čefkat azsa k├Ât├╝l├╝─č├╝n kendili─činden yay─▒ld─▒─č─▒n─▒ belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Bir bah├že gibi d├╝┼č├╝nebiliriz. Bah├žeyi ekip bi├žmezsek bir sene sonra bakt─▒─č─▒m─▒zda ayr─▒k otlar─▒n─▒n kaplad─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝r├╝z. K├Ât├╝l├╝─č├╝n yay─▒lma h─▒z─▒, iyili─če g├Âre 5 misli daha fazla. ─░yi davran─▒┼č ve k├Ât├╝ davran─▒┼č dengesi var. ─░yili─či yapmad─▒─č─▒m─▒z zaman, k├Ât├╝l├╝k kendili─činden ortaya ├ž─▒k─▒yor. Bunun i├žin iyili─či yapmay─▒ ├Â─črenmek ve ├Â─čretmek gerekiyor.” dedi.

─░yili─čin en b├╝y├╝k d├╝┼čman─▒ bencilliktir

Bencilli─čin iyili─čin en b├╝y├╝k d├╝┼čman─▒ oldu─čunu vurgulayan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Zaten empati, iyili─čin i├žerisinde yer al─▒yor. Muhakkak sevgi + empati iyili─či do─čuruyor. Empati yap─▒ld─▒─č─▒nda kar┼č─▒ taraf─▒n ihtiyac─▒ ve ya┼čad─▒─č─▒ zorluk dikkate al─▒nm─▒┼č oluyor. California’da ┼čiddet ve su├ž oran─▒ art─▒nca 6 - 8 haftal─▒k rastgele iyilik projeleri ba┼člat─▒ld─▒. Lise ├Â─črencilerini Community Service b├╝nyesinde hi├ž bilmedikleri bir yurda, ya┼čl─▒ bak─▒m evine ya da ├žocuk koruma yerlerine yerle┼čtiriyorlar ve gidip orada ├žal─▒┼čmalar─▒ isteniyor. ─░ki ay sonra da faaliyetlerini raporluyorlar. Bu ┼čekilde ├žocu─ča not veriliyor. ─░yilik olarak bu hareket ├Â─čretiliyor. Rahibe Teresa’ya ‘D├╝nya nas─▒l daha ya┼čan─▒l─▒r bir yer olur?’ diye sorduklar─▒nda birebir iyilik yapmakla olabilece─čini s├Âyl├╝yor. Birebir iyilik yapman─▒n arkas─▒nda kar┼č─▒l─▒ks─▒z iyilik yapmak yani bir elin verdi─čini di─čer elin g├Ârmemesi var.” diye konu┼čtu.

├çocuklara iyicil olmalar─▒ ├Â─čretilmeli

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, insan─▒n kendi haline b─▒rak─▒ld─▒─č─▒ zaman k├Ât├╝ olma kapasitesinde oldu─čunu s├Âyledi ve s├Âzlerini ┼č├Âyle s├╝rd├╝rd├╝:

“Yani devaml─▒ bir d─▒┼č kontrolle ona iyicil davran─▒┼čta bulunmas─▒n─▒n ├Â─čretilmesi gerekiyor. ├çocuk do─čdu─ču zaman ona iyicilli─či ├Â─čretmezsek o ├žocuk kendili─činden k├Ât├╝c├╝l olur, benmerkezci olur, sadece kendini d├╝┼č├╝n├╝r, ba┼čkas─▒n─▒n hakk─▒n─▒ hukukunu d├╝┼č├╝nmez. ─░yicilli─či ├žocu─ča ├Â─čretmek gerekiyor. ├ľrne─čin ├žocukta saf merhamet duygusu vard─▒r ama ├Ânemli olan bilgiye dayal─▒ iyiliktir. Bilgiye dayal─▒ iyilik, o ki┼činin davran─▒┼člar─▒n─▒ geli┼čtirmek i├žin yap─▒lan ─▒slah ve rehabilitasyondur. Bu ceza olarak tan─▒mlanmaz. Yanl─▒┼č hareketin yerine do─čru hareketi ├Â─črenmesi i├žin dezavantajl─▒ insanlar─▒n fark─▒na varmas─▒ sa─član─▒r. Kendisinden daha az ┼čeye sahip olan insanlar─▒ farketmesi sa─članarak hayat ├Â─čretilir. Ama├ž ├žocu─čumuzu mutlu etmek de─čil, ├žocu─ču hayata haz─▒rlamakt─▒r. Bu nedenle ├žok sa─čl─▒kl─▒ bir uygulamad─▒r.”

─░yilik yapmak mutluluk hormonu salg─▒l─▒yor

─░nsan─▒n davran─▒┼č─▒n─▒n do─čal sonucunu ya┼čamad─▒k├ža ve bedel ├Âdemedik├že davran─▒┼č─▒n─▒ normal kabul etti─čini belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Onun i├žin de muhakkak davran─▒┼člara s─▒n─▒r koymay─▒ ├Â─čretmek gerekiyor. ─░nsan bu dengeyi ├Â─čreniyor. ─░yilik yapan insan─▒n beyninde mutluluk hormonlar─▒ dopamin ve serotonin salg─▒lan─▒yor ama bu iyilik zorunlu bir iyilik de─čil. Zorunda b─▒rak─▒larak yapt─▒r─▒lan iyilikler asl─▒nda iyilik de─čil. Baz─▒ dernekler ve vak─▒flar, ba─č─▒┼č yapmalar─▒ durumunda kar┼č─▒ tarafa vaatte bulunuyorlar. Bu iyilik de─čil, tamamen al─▒┼čveri┼čtir.” diye konu┼čtu.

‘Sen ├žal─▒┼č ben yiyeyim’ e do─čru e─čilim var…

Cemil Meri├ž’in ‘Kar┼č─▒l─▒k beklemeden yap─▒lan iyilik tefeciliktir.’ s├Âz├╝n├╝ hat─▒rlatan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Tefecilik, faizcilik ne demek? Ki┼činin ‘Sen ├žal─▒┼č, ben yiyeyim.’ demesidir. Parayla para kazanmaya ├žal─▒┼čan ki┼čiler asl─▒nda bedavac─▒ ki┼čilerdir. Katma de─čer ├╝retmeyen ki┼čilerdir. Katma de─čer ├╝retmeden kazanmak isteyen ki┼čiler ba┼čkas─▒n─▒n hakk─▒n─▒ asl─▒nda ├žal─▒yorlar. Katma de─čer ├╝retme ama paran─▒n g├╝c├╝yle konforlu bir hayat ya┼ča. Bu benmerkezciliktir. O y├╝zden kutsal ├Â─čretilerin hepsi faizcili─či yanl─▒┼č buluyor. ─░nsan hayat─▒nda bencilli─če, ‘sen ├žal─▒┼č ben yiyeyim’e do─čru e─čilim var. B─▒rakt─▒─č─▒m─▒z zaman insan hemen buna y├Âneliyor. Bu ├Â─črenilmi┼č davran─▒┼č, daha uzun vadeli ve kal─▒c─▒ haz veriyor.” dedi.

─░yilik tansiyonu d├╝┼č├╝r├╝yor

─░yilik yapman─▒n tansiyonu d├╝┼č├╝rd├╝─č├╝n├╝ a├ž─▒klayan ara┼čt─▒rmalar─▒n oldu─čunu belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Bir kimse iyilik yapt─▒─č─▒ zaman tansiyon d├╝┼č├╝yor. Tansiyonu y├╝ksek olan ki┼čilere iyilik ├Âdevleri verilmi┼č. Sonucunda da tansiyonlar─▒n─▒n d├╝┼čt├╝─č├╝ g├Âr├╝lm├╝┼č. ─░yilik yap─▒l─▒rken beyin stres hormonunu az salg─▒l─▒yor. Stres hormonu damar direncini art─▒r─▒yor ama iyilik yap─▒ld─▒─č─▒nda damar direnci artm─▒yor, tansiyon kendili─činden d├╝┼č├╝yor. ─░yilik yapman─▒n kar┼č─▒l─▒kl─▒ iki tarafa da faydas─▒ vard─▒r. ├çocuklar─▒ kendi hallerine b─▒rakt─▒─č─▒m─▒z zaman benmerkezci e─čiliminde olurlar. Bu insan─▒n do─čas─▒ndad─▒r. ─░nsan e─čer e─čitilmezse d├╝nya kendi etraf─▒nda d├Ân├╝yor zanneder. E─čitildi─či zaman ise ‘ben d├╝nyadaki hayat─▒n ve sosyal yap─▒n─▒n bir par├žas─▒y─▒m.’ demeye ba┼člar. E─čitilmedi─či zaman kendini d├╝nya merkezinde g├Âr├╝yor.” diye konu┼čtu.

Tebess├╝m etmek ve ba─č─▒┼člamak iyiliktir

Bir tebess├╝m├╝n bile iyilik oldu─čunu ifade eden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Eve gelince ├žocu─čuna tebess├╝m etmek, nas─▒ls─▒n demek iyiliktir. ─░yilik sadakad─▒r. Kar┼č─▒l─▒kl─▒ tebess├╝m edildi─činde kar┼č─▒ tarafa ‘Sen de─čerlisin’ denmi┼č olunuyor ve bu da iyiliktir. Mesela bir yanl─▒┼č─▒ ba─č─▒┼člamak iyiliktir ve ‘benden sana k├Ât├╝l├╝k gelmeyecek’ demektir. ─░yili─čin de bilgiye dayal─▒ iyilik olmas─▒ gerekiyor. K├Ât├╝c├╝l bir davran─▒┼čta bulunan ve hak etmeyen birine iyilik yap─▒ld─▒─č─▒ zaman asl─▒nda o ki┼čiyi beslemi┼č oluruz. Eylem bilgiye dayal─▒ bir eylemse onu peki┼čtiriyor, destekliyor ve b├╝y├╝t├╝yor.” dedi.

─░yilik kar┼č─▒l─▒k beklenmeden yap─▒lmal─▒

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, hayat─▒ anlaml─▒ yapan─▒n pozitife do─čru ilerlemesi oldu─čunu s├Âyledi ve s├Âzlerini ┼č├Âyle tamamlad─▒:

“Anadolu’da ─░yilikten maraz do─čar.’ diye bir s├Âz vard─▒r.   ─░yilik yapt─▒─č─▒n zaman bu ki┼či hakediyor mu diye muhakkak d├╝┼č├╝nerek iyilik yapmak gerekiyor. Genellikle buralarda iyi zanla hareket etmek gerekiyor. ‘Sen iyilik yap denize at bal─▒k bilmezse halik bilir’ s├Âz├╝ de zaten oradan geliyor ama burada niyeti vurguluyor. ─░yilik yap─▒yorsan niyetin kar┼č─▒ taraftan iyi cevap beklemek olmayacak. Do─čru oldu─ču i├žin yapacaks─▒n, hak i├žin yapacaks─▒n. Bunu yapt─▒─č─▒n zaman o iyilik zaten ibadet h├╝km├╝ne de ge├žiyor. Bizim k├╝lt├╝r├╝m├╝zde rastgele iyilikler vard─▒r. Yoldan giderken ta┼č─▒ kald─▒r─▒ma sadaka kabul ediliyor. Bu ba┼čka k├╝lt├╝rlerde yoktur. Onun i├žin bunu kaybetmeyelim. Bizim k├╝lt├╝r├╝m├╝zde bunlar g├╝zel de─čerlerdir.”

✎ Mutfa─č─▒n─▒z─▒n olmazsa olmaz─▒ her ├╝r├╝n Karaca’da!
Sosyal Sorumluluk Projesi

Hi├ž yorum yok

Sorunlar─▒n─▒z─▒ ve yorumlar─▒n─▒z─▒ bekliyoruz.

Ads Place